Državni ideološki aparat- Obrazovni sistem

Obrazovni sistem je dva stoljeća bio dominan­tan državni ideološki aparat, od Francuske revolucije na kraju 18. stoljeća pa do nedavno, kada je medijski sistem postao toliko snažan da je doveo u pitanje primat obrazovanja. U srednjem vijeku je većinu ideoloških funkcija vršila Crkva. Tokom cijelog 17. i 18. stoljeća najžešća ideološka bor­ba protiv feudalizma je bila antiklerikalna i antireligijska, i kroz nju je Crkvi oduzeta većina njenih ideoloških funkcija. Uvođenje obaveznog osnovnog obrazovanja u periodu formiranja prvih nacionalnih država bilo je glavni instrument ideološke homogenizacije društva i utvrđivanja kapitalističkog poretka. 

Obrazovni sistem uzima djecu u najmlađem dobu, prvi put u životu ih suočava sa au­toritetom odraslih koji nije roditeljski i, kroz znanja i veštine kojima ih uči, istovremeno im uliva i vladajuću ideologiju. Pokoravanje fig­uri autoriteta, nacionalizam, odanost državi i vladajućoj klasi – to su najvažnije lekcije os­novnog obrazovanja. Obavezno pohađanje vjeronauke, uvedeno poslije rata, je doprinjelo stvaranju kleronacionalizma. Učenici su primorani da slušaju strogo teološko gledanje na svijet, a sa druge strane su pohađali biologiju, historiju, itd. Ovakav edukacijski paradoks pobuđuje nemogućnost djeteta, individue da u budućnosti razlikuje stvarnog od nestvarnog, racionalinog i materijalističkog od iluzije i ideološkog. Preplitanjem ova dva svijeta osporava se analitička sposobnost posmatranja na društvo i sredinu u kojoj se nalazi. Oduzimanjem slobode misli i religijskog opredjeljenja stvaraju se mase pogodne za manipulaciju, lišeni kritičkog posmatranja okoline.

Laži u udžbenicima historije

Pošto je djeci u tom dobu nepojmljivo da u nastavnim knjigama nešto može da bude pogrešno, ona se uče da prihvate is­tinitost lekcija napisanih u udžbenicima. Međutim, poznato je koliko laži ima samo u udžbenicima historije, koji su puni hero­jske prošlosti, silnih vladara i borbe za na­cionalnu slobodu, ali u kojima nema mjesta vjekovnim patnjama potlačenih klasa i krvavim socijalnim borbama. Udžbenici historije i dalje sadrže tezu o bogumilima i njihovoj pripadnosti Crkvi bosanskoj, inače oborena 80-tih godina prošlog stoljeća. Ovakva pseudohistorija služi za etabliranje nacionalnog identiteta Bošnjaka, te predstavljanjem cijele historije Bošnjaka kao borbe za emancipaciju od okupatora. Društveno-politička situacija 18. i 19. stoljeća se na taj način poput mreže slaže nad srednjim vijekom, sve u cilju stvaranjem etničkog i ‘’nacionalnog’’ kontinuiteta od paleolita do današnjice. Nadrealistično prikazivanje prosperiteta srednjovjekovne Bosne, pripisivanje skoro pa apotropejskog karaktera historijskim figurama kao što su Kulin ban, kralj Tvrtko I ili kraljica Katarina stvara pobornike oligarhijske politike i društva.   

Obrazovni sistem obuhvata osnovno, sred­nje i visoko obrazovanje, čime proizvodi gotove ljude za određene klasne pozicije. Klasno raslojavanje počinje već u srednjem obrazovanju, kada neka djeca upišu stručne škole, a druga gimnazije ili privatne škole. No, pošto je danas za bilo koju srednju ili višu poziciju u proizvodnom procesu potrebno visoko obrazovanje, glavni dio ovog aspekta klasne diferencijacije se odv­ija na fakultetima i višim školama, a poseb­no na višim stepenima studija. Kroz isti ideološki aparat radnička klasa se priprema za podređeni položaj, a vladajuća klasa za upravljanje društvom i ekonomijom. 

Ideološki aparat može biti mjesto klasne borbe, na primer borbe protiv revizije his­torije, ali takvu borbu u našem srednjem i osnovnom obrazovanju niko ne vodi. Trenutno, u obrazovnom sistemu, jedina borba protiv vladajuće ideologije je borba studenata koji su nehijerarhijski i direktno-demokratski organizovani protiv komerci­jalizacije obrazovanja i neoliberalne dogme koja znanje, kao i sve ostalo na svijetu, tretira kao robu.

Za slobodarsko obrazovanje

Na kraju spomenimo i slobodarsku pedagogiju, posebno pris­utnu početkom prošlog vijeka u Španiji, koja je težila stvaranju intelektualno ne­zavisnih ljudi koji će se neprestano raz­vijati. Francisco Ferrer je rekao da se ka­pitalizam boji takvih osoba i da nikada neće uspostaviti obrazovni sistem koji bi stvarao takve ljude. To je najbolje poka­zala njegova sudbina: streljan je poslije namještenog suđenja 1909. godine, zbog svojih progresivih ideja i napora da us­postavi paralelni slobodarski obrazovni sistem u Španiji. Sa našeg područja slične ideje je djelio Vaso Pelagić. Zbog svoje ustrajane borbe za izbacivanjem elemenata obrazovanja koji veličaju naciju i tadašnju vladajuću klasu je bio proganjan i zatvaran. Svoje posljednje dane proveo je u zatvorskoj ćeliji, ne odustajući od slobode naroda i obrazovanja.

Preuzeto od ''Direktna akcija'', prilagođeno za Bosnu i Hercegovinu